زایمان زودرس
انقباضات نامنظم که در دهانه رحم قبل از زمان زایمان صورت می گیرد، زایمان زودرس را می تواند به دنبال داشته باشد و در پی آن نوزاد زودتر از موعد به دنیا می آید.
درد های زایمان زودرس را بیش تر از نیمی از خانم ها تجربه میکنند و در هفته 37 به بعد فارغ می شوند، که نشانه از تولد نوزادان زودرس است.
بیشتر کودکانی که پیش از هفته 24 حاملگی متولد میشوند، زنده نمیمانند.
اما کودکانی که درهفته بیست و چهارم بارداری تا هفته سی و هفتم بارداری متولد میشوند، تحت مراقبتهای پزشکی شانس زیادی برای زنده ماندن دارند ولی هرگز مانند کودکی که در زمان مناسب و طبیعی به دنیا آمده باشد، سالم نیستند.
توسط متخصصان زنان و زایمان پیش بینی می گردد در صورت مشاهده عارضه هایی در مادر مثل مسمومیت های شدید بارداری، یا اختلالات در جنین و توقف رشد جنین اتفاق می افتد و احتمال اینکه زایمان زودرس رخ دهد، بسیار است.
زمانی که زایمان زودرس پیش می آید ممکن است به علت وضعیت جنین فرد نیاز به زایمان سزارین داشته باشد.
علائم زایمان زودرس
می توان گفت 80 درصد از زنانی که علائم زایمان زودرس را مشاهده می کنند دچار آن نخواهند شد اما بد نیست با علائم آن آشنا شوید.
- کمردرد
- انقباض رحم ده دقیقه یبار یا بیشتر از این
- گرفتگی پایین شکم
- ترشح مایع از واژن
- علائم مشابه آنفولانزا
- افزایش فشار روی لگن یا واژن
- افزایش ترشحات واژن
- خونریزی واژن
عوامل بروز زایمان زودرس
عوامل مختلفی در زایمان زودرس میتواند وجود داشته باشد اما بیش تر این عوامل باعث بروز زایمان های زودرس خود به خودی میشوند که هنوز عوامل آن مشخص نشده است.
به طور کلی عواملی که باعث افزایش خطرات زایمان زودرس می شوند عبارتند از:
- عوامل ژنتیکی
- سابقه قبلی زایمان زودرس
- بارداری های دوقلو یا چندقلویی
- بارداری هایی کمتر از سالگی۱۷ یا بیشتر از ۳۵ سالگی
- کاهش وزن قبل از بارداری یا عدم داشتن وزن مناسب در زمان بارداری
- کم خونی متوسط در اوایل بارداری
- دهانه رحم ضعیف
- مرگ جنین
- فاصلهی کمتر از یک سال بین زایمان قبلی تا حاملگی مجدد
- مصرف دخانیات
- خشونت خانگی
- مشاغل سخت و شیفت شب کار
عفونت ها
عفونت ها از مهم ترین علل زایمان زودرس به حساب می آیند.
عفونت های دستگاه تناسلی
عفونت های دستگاه تناسلی باعث افزایش زایمان زودرس می شود.
مواردی مثل عفونت های باکتریایی در دستگاه تناسلی باعث میشود که فشاری اطراف کیسه آمنیوتیک وارد شود و تضعیف فشار، عفونت، التهاب و باکتری را در دهانه رحم ایجاد مینماید و منجر به اختلالات دوران بارداری می گردد و در نهایت زایمان زودرس را به وجود می آورد.
انواع عفونت ها شامل موارد زیر می باشد:
کلامدیا
قبل از زایمان خانم های باردار باید از لحاظ داشتن عفونتهای کلامدیا و گنوره آزمایشات لازم را انجام دهند.
در صورت مثبت بودن جواب این آزمایش ها خانم های باردار و همسرشان باید بلافاصله درمان شوند.
پس از درمان مورد بررسی قرار بگیرند در ادامه بارداری استفاده از کاندوم توصیه می شود.
واژینوز باکتریال
اگر سابقه زایمان های زودرس دارید خانم های باردار باید از نظر عفونتهای واژینوز باکتریال حتما مورد بررسی قرار بگیرند.
مطالعات در اینباره نشان میدهد که درمان واژینوز باکتریال در سه ماهه دوم و سوم بارداری خطر زایمان های زودرس را برای خانمهایی که سابقه زایمان زود هنگام را داشتند کاهش می دهد اما در برخی از پژوهشهای درمان بی تأثیر بوده است.
عفونت ادراری
عفونت در خانم های باردار و عفونت های باکتریایی و ادراری بسیار رواج دارد.
عفونت های ادراری که معمولا بدون علامت هستند و هیچ گونه نشانه از آن ها وجود ندارد ریسک تولد زود هنگام نوزاد را افزایش می دهد.
بروز اختلالات مربوط به جفت، جفت سرراهی، جدا شدن زود هنگام جفت و یا چسبندگی جفت می تواند عامل اصلی زایمانهای زودرس باشد.
بزرگ بودن بیش از حد رحم مادر در بارداری های چند قلویی و یا افزایش بیش از حد ماده آمنیوتیک را در پی دارد.
اختلالات ساختاری در دهانه رحم مثل کوتاه بودن دهانه رحم.
در حالت طبیعی دهانه رحم باید ۲۵ میلی متر باشد، اگر کمتر از این باشد اختلالاتی را ایجاد می کند.
میتواند منجر به این امر گردد که اگر دهانه رحم انقباضات زیادی داشته باشد که در این حالت حتماً باید سرکلاژ انجام گیرد و خود این عامل می تواند موجب زایمان زودرس شود.
بارداری پر خطر
بارداری پرخطر شرایطی است که احتمال ایجاد عارضه برای مادر و نوزاد از حالت طبیعی بیشتر است.
بارداری پرخطر نیز می تواند یکی از علل ایجاد زایمان زودرس باشد.
مادرانی که بارداری پرخطر دارند حتما نیاز به مراقبت های خاص دارند تا از زایمان زودرس جلوگیری شود.
ویزیت های منظم پزشکی، کنترل بیماری های زمینه ای و داشتن سبک زندگی سالم به کم شدن احتمال زایمان زودرس کمک می کند.
تغذیه چه تاثیری بر زایمان زودرس دارد؟
تغذیه یکی از عوامل تاثیر گذار بر زایمان زودرس است.
داشتن تغذیه مناسب به رشد و تکامل جنین کمک می کند.
مصرف پروتئین
پروتئین ها برای رشد و تکامل جنین ضروری هستند و مصرف کردن منابع پروتئینی مانند گوشت، مرغ و ماهی باید در بارداری افزایش پیدا کند.
آهن
کم خونی به خاطر فقر آهن یکی از دلایل زایمان زودرس است.
کلسیم و ویتامین D
کلسیم و ویتامین D به مستحکم شدن استخوان و دندان های جنین کمک می کند.
اسید های چرب امگا3
اسید های چرب 3 به مغز و سیستم ایمنی جنین کمک می کند.
زایمان زودرس چه عوارضی دارد؟
زایمان زودرس مشکلات جدی می تواند به همراه داشته باشد و در خانم های باردار باعث مرگ شود.
به طور کلی بلوغ جنین در زمان تولد در این دوره شانس بقا و سلامت جنین را افزایش خواهد داد.
عوارضی که زایمان زودرس برای نوزاد دارد شامل :
- احتمال افزایش خطر خونریزی مغزی
- افزایش احتمال ابتلا به عفونت و زردی
- احتمال بروز مشکلات تنفسی
- تحت تاثیر قرار گرفتن سیستم عصبی جنین و سایر اندام ها
- مشکلات دستگاه گوارش
- مشکلات تغذیه ای
- همچنین مشکل حفظ درجه حرارت بدن
گاهی اوقات زنده ماندن جنین عواقب بیماری های ریوی ناشنوایی، نابینایی، فلج مغزی و مشکلات رشد را دارد.
اکثر نوزادان که در هفته و سی و هفتم بارداری به دنیا میآیند، احتمال بیماری کمتری نسبت به نوزادان که قبل از هفته سی و چهارم به دنیا میآیند دارند و کمتر در معرض خطر هستند.
در صورت مراجعه باردار به متخصص زنان زایمان قبل از هفته سی و چهارم بارداری به صورت اتفاقی نمیافتد و تیم های پزشکی تمام تلاش خود را میکنند تا زایمان را به تاخیر بیاندازد.
در این مدت رشد سریع ریه ها و اندام های جنین اتفاق می افتد و باعث افزایش شانس زنده ماندن جنین می شود و با این کار برخی از بیماری ها احتمال کم تری دارد که در جنین رخ دهد.
مراقبت از نوزاد نارس
نوزادان نارس نیاز به دلیل نیازهاش خاصشان به مراقبت های ویژه ای دارند
چراکه اکثر نوزادان نارس دارای مشکلاتی در سیستم ایمنی، نارسایی در اندام ها و وزن کم هستند.
مراقبت های نوازاد نارس شامل موارد زیر است.
بخش مراقبت های ویژه یا NICU
اکثر نوزادان نارس نیاز به مراقب در بخش مراقبت های ویژه دارند که نوزاد در یک انکوباتور قرار گرفته تا از نوسانات دمایی و عفونت محفوظ نگه داشته شود.
لوله گذاری
نوزادان نارس ممکن است توانایی مکیدن شیر را نداشته باشند.
در این شرایط از طریق لوله مواد مغذی مورد نیاز خود را دریافت می کنند.
دستگاه تنفس مصنوعی
این نوزادان به علت داشتن نارسایی ممکن است ریه نیاز به دستگاه تنفس مصنوعی یا CPAP داشته باشد.
چگونه زایمان زودرس را تشخیص میدهند؟
با استفاده از روش های غربالگری می توان زایمان های زودرس را تشخیص داد.
با اندازه گیری طول دهانه رحم با استفاده از سونوگرافی مشخص می شود که انقباضات رحمی در چه صورت هستند.
از لحاظ نازک شدن دهانه رحم مادر، مورد معاینه قرار میگیرد و برای بررسی عفونت با استفاده از یک سو آب واژن زنان می توانند عفونت را اندازهگیری کنند.
سونوگرافی میزان مایع آمنیوتیک و همچنین اندازه و سن جنین را مورد ارزیابی قرار میدهد.
درصورت عدم مشاهده نازک شدن دهانه رحم و اختلال در شرایط بارداری در خانم باردار با توجه به توصیه پزشک استراحت نسبی و مطلق در منزل برای خانم باردار تجویز میگردد.
پزشک با توجه به دهانه رحم که به صورت غیرطبیعی شده است فشار لگنی، درد کمر، ترشح موکوس، لکه بینی و خونریزی را توسط سونوگرافی تشخیص می دهد.
با مشاهده تغییرات در دهانه رحم فعالیت های بدنی کاهش، رابطه جنسی ترک و ترک سیگار توصیه می شود.
البته این وضعیت بسته به سن مادر و وضعیت جنین دارد که در هفته های بعد هم باید مورد غربالگری قرار بگیرد.
اگر تغییرات دهانه رحم، قبل از هفته بیست و چهارم اتفاق بیفتد بی شک سرکلاژ را انجام میدهند.
سرکلاژ روشی است که با استفاده از بخیه دهانه رحم را به هم نزدیک می کنند تا سقط جنین اتفاق نیوفتد.
غربالگری فیبرونکتین جنینی
انجام این کار برای خانم هایی که دارای انقباضات و یا سایر عوامل زایمان زودرس هستند حتما باید انجام شود.
فیبرونکتین همان پروتئین تولید شده توسط جنین می باشد.
تولید بیش از حد آن در دهانه رحم و واژن در هفته 24 تا 34 بارداری موجب زایمان زودرس می گردد.
در صورت مثبت بودن تست اف اف ان، پزشک بدون اینکه صبر کند داروهای جلوگیری از زایمان زودرس و همچنین داروهایی مثل کورتیکواستروئیدها برای رشد سریع جنین تجویز می کند.
اگر این آزمایش منفی باشد احتمال ختم بارداری در دو هفته آینده بسیار کم است این کار از بستری شدن آن ها در بیمارستان جلوگیری می کند.
پیشگیری از زایمان زودرس
روش های خانگی زیر می توانند در پیشگیری از زایمان زودرس موثر باشند.
- نوشیدن آب زیاد و مایعات
- پیاده روی
- تخلیه کردن به موقع مثانه
- به پشت دراز نکشیدن
- حمام آب گرم
برخی روش های درمانی نیز به پیشگیری از زایمان زودرس کمک می کنند.
هنگامی که کودک در به صورت طبیعی رشد کرده و جفت به خوبی کار می کند هر روز اضافی ای که کودک در شکم مادر است شانس بقا را بالا می برد.
برخی مطالعات نشان داده اند که هورمون پروژسترون از زایمان زودرس جلوگیری می کند.
در افرادی که دهانه رحم کوتاه دارند و یا سابقه زایمان زودرس دارند پروژسترون تجویز خواهد شد.
برخی از داروها مقدار انقباض بدن و تعداد آن ها را کاهش می دهند.
این داروها در هفته بیست و چهارم بارداری تا هفته سی و چهارم بارداری تجویز شده و و زایمان را به تعویق می اندازند.
این داروها انواع و دسته های مختلفی دارند که در ادامه آنهارا عنوان می کنیم.
- نیفدیپین
- ایبوپروفن
- ایندومتاسین
- کتورولاک
- تربوتالین
- سولینداک
- آنتی بیوتیک ها
آیا استرس بر زایمان زودرس اثر می گذارد؟
داشتن استرس یکی از عوامل مهم افزایش احتمال زایمان زودرس است.
زمانی که فرد دچار استرس می شود هورمون های استرس مانند کورتیزول و آدرنالین در بردنش ترشح می شوند.
بودن طولانی مدت این هورمون ها ممکن است باعث تحریک انقباضات رحم شود که خطر زایمان زودرس را بالا می برد.
همچنین استرس می تواند موجب ایجاد التهاب در بدن شده که سیستم ایمنی را تحت تاثیر قرار داد که می تواند باعث پارگی کیسه آب یا انقباض رحمی شود.
شانس بقای نوزاد نارس
شانس بقای نوزادان نارس به درجه زودرس بودن و وزنشان زمان تولد بستگی دارد.
می توان گفت حدود دو سوم از نوزادانی که در هفته بیست و چهارم بارداری متولد می شوند با مراقبت های ویژه بخش نوزادان برای رفتن به خانه زنده می مانند.
همچنین 98 درصد از نوزادانی که در هفته سی بارداری به دنیا می آیند زنده می مانند.
سن درست نوزادان نارس
دانستن سن نوزاد امری ضروری برای مقایسه فعالیت او با نوزاد سالم و روند پیشرفت او است.
سن صحیح نوزاد نارس سن او از زمان تولد منهای مدت زمانی که زودتر از حالت عادی متولد شده است.
به عنوان مثال اگر نوزاد 9 ماهه است و 3 ماه زودتر به دنیا آمده است سن صحیح او برابر با 6 ماه می باشد.
چه موقع نوزاد نارس را می توان به خانه برد؟
در صورتی که نوزاد به شرایط زیر برسد می توان آن را به خانه برد.
- توانایی شیردهی مادر با شیشه شیر
- تنفس راحت بدون تجهیزات بیمارستانی
- نوزاد بتواند دماو وزن بدن را حفظ کند
- نوزاد عاری از عفونت باشد
