کوتاهی طول دهانه رحم یا سرویکس یکی از مواردی است که ممکن است در دوران بارداری، به‌ویژه هنگام سونوگرافی‌های مربوط به بررسی وضعیت دهانه رحم، مطرح شود.
کوتاه شدن دهانه رحم همیشه به معنی وقوع زایمان زودرس نیست، اما در برخی شرایط می‌تواند احتمال باز شدن زودهنگام دهانه رحم و زایمان پیش از موعد را افزایش دهد.
به همین دلیل، تشخیص به‌موقع و بررسی علت کوتاهی سرویکس اهمیت زیادی دارد.
طول دهانه رحم معمولاً با سونوگرافی واژینال اندازه‌گیری میشود و پزشک بر اساس هفته بارداری، اندازه سرویکس، سابقه بارداری و سایر عوامل خطر درباره نیاز به پیگیری یا درمان تصمیم می‌گیرد.
در ادامه، به بررسی علت کوتاهی دهانه رحم، علائم، اندازه طبیعی سرویکس، روش تشخیص و راه‌های کنترل و درمان آن می‌پردازیم.
علائم کوتاهی دهانه رحم چیست؟
کوتاهی دهانه رحم در بسیاری از موارد علامت مشخصی ندارد و ممکن است تنها هنگام بررسی‌های دوران بارداری و سونوگرافی مشخص شود.
به همین دلیل، نداشتن درد یا ناراحتی لزوماً به معنی طبیعی بودن طول سرویکس نیست.
در برخی زنان، به‌ویژه زمانی که کوتاهی سرویکس با تغییرات زودرس دهانه رحم یا علائم زایمان زودرس همراه باشد، ممکن است علائمی مانند فشار در ناحیه لگن، گرفتگی یا درد زیر شکم، کمردرد، افزایش یا تغییر ترشحات واژن، لکه‌بینی و انقباضات منظم ایجاد شود.
آیا کوتاهی سرویکس همیشه علامت دارد؟
خیر. یکی از نکات مهم درباره کوتاهی دهانه رحم این است که ممکن است فرد هیچ علامتی نداشته باشد.
به همین دلیل، در شرایطی که پزشک احتمال افزایش خطر زایمان زودرس را مطرح می‌کند، اندازه‌گیری طول سرویکس می‌تواند اهمیت داشته باشد.
اگر در دوران بارداری با انقباضات منظم، خونریزی، خروج مایع از واژن، فشار قابل توجه لگنی یا درد شدید و مداوم مواجه شدید، بهتر است برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید.
علت کوتاه شدن طول سرویکس
عوامل متعددی در به وجود آمدن کوتاهی دهانه رحم اثر می‌گذارد.
تفاوت های بیولوژیکی در بدن افراد باعث میشود که این عوامل تشدید شود کشیده شدن بیش از حد اندازه رحم، عفونت، التهابات رحمی، عوارض ناشی از خونریزی در زمان بارداری و نارسایی های دهانه رحم همگی نشان‌دهنده زایمان‌های زودرس می باشد.
در صورت مشاهده نشانه ها و علائم زنان بارداری که موجب زایمان های زودرس میشود انقباضات مکرر و منظم کم خونی و لکه بینی فشار به لگن توسط پزشک و ماما مورد معالجه قرار می‌گیرند.
پزشک و ماما واژن شما را معاینه می‌کند و تشخیص می‌دهد که باز شدن دهانه رحم آغاز شده است یا خیر همچنین ممکن است برای اندازه گیری طول دهانه رحم سونوگرافی را انجام دهد.
اگر باردار هستید و در ارتباط با طول دهانه رحم خود دچار نگرانی هستید با پزشک و ماما خود مشورت کنید و به راحتی می‌تواند راهنمایی های لازم را به شما ارائه نماید و برای گذراندن مسیر بارداری با سلامت بیش تر شما را یاری نمایید.
کوتاهی دهانه رحم چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص کوتاهی دهانه رحم معمولاً با اندازه‌گیری طول سرویکس در سونوگرافی انجام میشود.
در صورت نیاز، سونوگرافی واژینال می‌تواند امکان اندازه‌گیری دقیق‌تر طول دهانه رحم را فراهم کند.
پزشک هنگام تفسیر نتیجه فقط به عدد طول سرویکس توجه نمی‌کند، بلکه هفته بارداری، سابقه زایمان زودرس، وضعیت دهانه رحم و وجود یا نبود علائم را نیز در نظر می‌گیرد.
سونوگرافی واژینال برای اندازه‌گیری طول سرویکس
سونوگرافی واژینال یکی از روش‌های مهم برای بررسی طول دهانه رحم است.
در این روش، پروب سونوگرافی از طریق واژن قرار می‌گیرد و طول سرویکس با دقت بیشتری بررسی میشود.
اگر در سونوگرافی مشخص شود که دهانه رحم کوتاه شده است، پزشک ممکن است بسته به شرایط فرد، بررسی‌های بعدی یا درمان مناسب را توصیه کند.
بهترین زمان بررسی طول دهانه رحم
زمان بررسی طول سرویکس برای همه زنان یکسان نیست.
پزشک بر اساس سابقه فرد، عوامل خطر و شرایط بارداری تعیین می‌کند که آیا اندازه‌گیری طول دهانه رحم لازم است و در چه زمانی باید انجام شود.
آیا سونوگرافی شکمی برای اندازه‌گیری سرویکس کافی است؟
سونوگرافی شکمی می‌تواند اطلاعاتی درباره رحم و بارداری ارائه دهد، اما برای اندازه‌گیری دقیق طول دهانه رحم در شرایطی که ارزیابی سرویکس اهمیت دارد، ممکن است سونوگرافی واژینال ترجیح داده شود.
کوتاهی دهانه رحم در هفته‌های مختلف بارداری
اهمیت کوتاهی سرویکس به هفته بارداری و شرایط فرد بستگی دارد. بنابراین نمی‌توان صرفاً با مشاهده یک عدد در گزارش سونوگرافی درباره خطر زایمان زودرس قضاوت کرد.
در سه‌ماهه دوم بارداری، اندازه‌گیری طول سرویکس در افراد واجد شرایط می‌تواند برای ارزیابی خطر زایمان زودرس اهمیت داشته باشد. اگر در این دوره کاهش طول سرویکس مشاهده شود، پزشک بر اساس میزان کوتاهی، سابقه بارداری‌های قبلی و سایر عوامل خطر درباره ادامه پیگیری یا درمان تصمیم می‌گیرد.
به همین دلیل، عبارت‌هایی مانند «کوتاهی سرویکس در هفته ۲۰»، «کوتاهی سرویکس در هفته ۲۴» یا «کوتاهی دهانه رحم در هفته ۲۸» باید با توجه به شرایط همان هفته و نتیجه کامل سونوگرافی تفسیر شوند و نمی‌توان برای همه زنان یک پاسخ یکسان ارائه کرد.
درمان کوتاهی دهانه رحم
بعد از تشخیص کوتاهی دهانه رحم بیمار باید به طور بی پرده به عواقب آن پی ببرد و به مشکلات هنگام زایمان زودرس آگاه باشد.
کوتاهی های دهانه رحم یک عاملی است که موجب به خطر زایمان زودرس میشود سابقه زایمان روز زودرس و عفونت های رحمی سیگار کشیدن از عوامل مسبب به زایمان زودرس به حساب می‌آید.
با توجه به شرایط هر فرد پزشک ممکن است مداخله پزشکی را با توجه به عوارضی که برای مادر باردار دارد به او بگوید.
شیاف پروژسترون و امپول کلاژنی، استراحت مطلق، سرکلاژ و پساری باعث میشود احتمال زایمان زودرس کم تر شود.
هنوز بسیاری از پزشکان می‌خواهند که راه را برای مشکلات بارداری کوتاهی دهانه رحم آن ها ارائه دهند و یکی از این راه ها استراحت مطلق می باشد مزایای این روش هنوز مشخص نیست.
اگر مادر باردار در معرض زایمان های زودرس قرار گرفته باشد ماما یا پزشک در ارتباط با راه های درمانی ممکن است توضیحاتی به مادر بدهد.
در رابطه با مزایای تلاش برای جلوگیری و به تعویق انداختن زایمان زودرس صحبت‌هایی را با بیمار مطرح کند.
اگر مادر باردار در مرحله زایمان زودرس قرار نداشته باشد علائم خاصی مثل باز شدن بدون درد دهانه رحم در سه ماهه دوم بارداری وجود دارد و ممکن است پزشک دوختن دهانه رحم یا سرکلاژ را به او توصیه کند در این روش درمانی رحم باید بخیه شود که دیگر باز نگردد.
در تحقیقات انجام شده روش های درمانی دیگری مثل دارو های هورمون پروژسترون و یا قرار دادن دستگاه سیلیکونی روی دهانه رحم می تواند خطر زایمان زودرس را در افرادی که به کوتاهی دهانه رحم مبتلا هستند کاهش دهند.
شیاف پروژسترون
پروژسترون هورمونی است که به بدن کمک می‌کند برای بارداری آماده شود.
در صورت وجود نارسایی سرویکس در هفته 24 بارداری برای جلوگیری از زایمان زودرس ممکن است پزشک پیشنهاد کند هرروز شیاف پروژسترون را تا 37 هفتگی در واژن قرار دهید.
عمل سرکلاژ
دوختن دهانه رحم یک عمل است که جهت جلوگیری از سقط جنین و حفظ جنین در درون رحم در زمان تشخیص نارسایی های در دهانه رحمی در زنان باردار در دوران بارداری اتفاق می افتد.
تشخیص نارسایی و ضعف دهانه رحم با وجود سابقه سقط جنین در سه ماهه دوم بارداری امکان پذیر است به صورتی که دهانه رحم فرد باردار بدون اینکه احساس هیچ گونه انقباضات رحمی و درد کند و ممکن است باز شود و موجب سقط جنین گردد سقط جنین در سه ماهه دوم بارداری تکرارشود، اتفاق می‌افتد.
معمولا سن بارداری در اولین سن جنین بیش تر از بارداری‌های بعدی می باشد که در بارداری‌های بعدی دهانه رحم ضعیف تر می گردد.
تشخیص نارسایی های دهانه رحم از طریق معاینات دهانه رحم به وسیله ابزارهای خاص از پیش از بارداری صورت پذیر است.
اگر باز بودن و ضعیف بودن دهانه رحم تشخیص داده شود دوختن دهانه رحم یا همان سرکلاژ در سه ماه اول بارداری امکان پذیر است.
اندازه گیری طول دهانه رحم در بارداری به طور منظم و هر دو هفته یکبار می باشد و در صورت کوتاه شدن پشت سر هم در اندازه گیری های نارسایی دهانه رحم تشخیص داده میشود.
کسانی که رحم های دو شاخه دارند کاندیدای سرکلاژ می باشدعمل سرکلاژ از هفته چهاردهم تا بیست و دوم بارداری اتفاق می افتد.
سرکلاژ پس از بی حسی های موضعی یا بیهوشی های کامل از طریق بخیه کردن زیر مخاط گردن رحم انجام می گیرد که باعث تقویت گردن رحم و بسته ماندن آن در طول دوره بارداری می باشد.
انجام عمل سرکلاژ بعد از ۲۲ هفتگی در بارداری با احتمال عفونت و پارگی کیسه آب جنین همراه می باشد و معمولا توصیه نمی گردد ممکن است بعد از آن ترشحات خونی رنگ روشنی تا چند روز دیده شود و پس از این و به صورت ترشحات خونی غلیظ در بیاید.
تا هفته های انتهایی بارداری ادامه خواهد داشت کسی که باردار است دو روز در بیمارستان بستری میشود و پس از آن سه تا پنج روز باید استراحت کند
نکات لازم قبل از عمل سرکلاژ
قبل از عمل سرکلاژ باید بررسی‌های لازم از جهت سلامتی جنین انجام گردد:
- درمان عفونت های واژینال
- انجام تست
- نبودن انقباضات رحمی
- بررسی کیسه آب یا همان مایع آمنیوتیک جنین
- نداشتن نزدیکی یک هفته پیش از عمل
نکات لازم بعد از عمل سرکلاژ
ادامه استراحت مطلق تا یک هفته بعد از عمل سرکلاژ و استراحت مطلق و منظم در ادامه بارداری خودداری از نزدیکی با همسر تا یک هفته پس از سرکلاژ ادامه بارداری توجه به علائم هشداردهنده مانند عفونت پارگی کیسه آب شروع زایمان انقباضات رحمی و برنداشتن بخیه ها احتمال پارگی رحم وجود دارد.
خطرات سرکلاژ
سرکلاژ همان دوختن دهانه رحم است.
رحم همانند عمل جراحی دیگر می تواند خطراتی را داشته باشد خطراتی مثل خونریزی و عفونت رحم از بین رفتن رفتن مایع آمنیوتیک و احتمال پاره شدن کیسه آب در طول جراحی و همین طور سقط‌های جنین و احتمال آسیب به جنین در آن مشاهده میشود.
مواردی هم وجود دارد که مادر باردار با درد به پزشک مراجعه می‌کند و در سه ماهه دوم بارداری قرار دارد و زمانی آن از سرکلاژ گذشته است.
در این مواقع مادر باردار را بستری می نمایند و دارو هایی را برای او تجویز می‌کند و زیر نظر پزشک در بیمارستان بستری میشود و به دنبال آن به جهت جلوگیری از زایمان زودرس یکسری وسیله های مورد استفاده در بدن آن به کار می‌برند.
به آن پساری می گویندبه طور کلی در درمان زنان نقش بسیار مهمی را ایفا می نماید و به دلایل مختلفی مورد استفاده قرار می‌گیرد به طور مثال خانم های مسن که بی اختیاری ادرار یا حتی از افتادگی رحم رنج می‌برند که در آن ها از عمل پساری استفاده می‌کنند.
پساری
رحم زنان بافتی عضلانی دارد که توسط همان عضلات در جای خود نگه داشته میشود، زمانی که عضلات کف لگن و رحم ضعیف شوند دیگر قادر به نگهداری رحم نخواهند بود لذا ممکن است رحم از جای خود لیز خورده و وارد واژن شود.
در این حالت فرد دچار مشکلاتی مانند افتادگی رحم، بیرون زدگی مثانه، بی‌اختیاری ادرار و نارسایی دهانه رحم برای مادران باردار میشود.
پساری وسیله ای با قابلیت جابجایی است که برای درمان نارسایی سرویکس، درمان بی اختیاری ادرار، درمان افتادگی رحم و واژن مورد استفاده قرار می‌گیرد.
پساری ها انواع مختلفی دارند، برخی از آنها می‌توانند توسط فرد تعویض شوند اما برای دفعه اول توسط پزشک جای گذاری می‌شوند.
برخی از انواع پساری شامل:
- حلقوی
- گهرنگ
- مارلند
- گلهورن
- مکعبی
- دونات
پساری مناسب باید توسط پزشک انتخاب و جایگذاری شود زیرا در صورت کوچک بودن از بدن بیمار خارج شده و در صورت بزرگ بودن به بدن بیمار فشار زیادی وارد می‌کند.
مراحل گذاشتن و برداشتن پساری:
ابتدا دست هارا ضدعفونی کرده سپس اطراف پساری را آغشته به روان کننده می‌کنید، پساری را خم کرده و داخل واژن می‌گذارید.
برای برداشتن پساری نیز دست‌هارا شسته و سپس لبه پساری را در واژن لمس می‌کنید آن را 30 درجه به پایین خم کرده و از واژن خارج می‌کنید.
پساری در بارداری
در برخی موارد به علت وجود نارسایی سرویکس پزشکان پساری را در بارداری تجویز می‌کنند.
پساری روشی کم تهاجم و بی‌خطر برای درمان نارسایی سرویکس است.
عوارض کوتاهی دهانه رحم یا سرویکس چیست؟
کوتاهی دهانه رحم در بارداری می تواند احتمال بروز برخی عوارض مرتبط با زایمان زودرس را افزایش دهد، به ویژه اگر طول دهانه رحم در هفته های میانی بارداری به میزان قابل توجهی کاهش پیدا کند.
دهانه رحم در حالت طبیعی باید تا زمان مناسب بارداری بسته و مقاوم باقی بماند، اما در صورت کوتاه شدن یا ضعیف شدن آن، ممکن است توانایی حفظ بارداری تا پایان دوره کاهش پیدا کند.
یکی از مهم ترین عوارض کوتاهی دهانه رحم، افزایش خطر زایمان زودرس است.
در برخی زنان، کوتاه شدن سرویکس می تواند با باز شدن تدریجی دهانه رحم همراه شود و در نتیجه احتمال تولد نوزاد پیش از هفته 37 بارداری افزایش یابد.
هرچه کوتاهی دهانه رحم زودتر تشخیص داده شود و شدت آن بیشتر باشد، معمولا نیاز به بررسی و پیگیری دقیق تر وجود دارد.
در موارد شدید، کوتاهی دهانه رحم ممکن است با نارسایی دهانه رحم ارتباط داشته باشد.
دهانه رحم ممکن است بدون وجود انقباض های منظم رحم، به تدریج باز شود و خطر سقط دیررس یا زایمان زودرس را افزایش دهد.
در صورت باز شدن دهانه رحم، احتمال بیرون زدگی پرده های جنینی و برخی عوارض بارداری بیشتر می شود.
البته کوتاهی دهانه رحم به معنای بروز قطعی این عوارض نیست.
اندازه گیری طول سرویکس با سونوگرافی ترانس واژینال و پیگیری منظم توسط متخصص زنان می تواند به شناسایی موارد پرخطر و انتخاب روش مناسب برای کاهش خطر کمک کند.
پیشگیری از کوتاه شدن دهانه رحم
پیشگیری کامل از کوتاه شدن دهانه رحم همیشه امکان پذیر نیست، زیرا این مشکل می تواند به عواملی مانند سابقه زایمان زودرس، جراحی یا آسیب قبلی دهانه رحم، تغییرات ساختاری سرویکس و برخی شرایط بارداری مرتبط باشد.
با این حال، شناسایی زودهنگام عوامل خطر و پیگیری منظم بارداری می تواند به کاهش احتمال عوارض ناشی از کوتاهی دهانه رحم کمک کند.
یکی از مهم ترین اقدامات، اندازه گیری طول دهانه رحم در زنان پرخطر است.
سونوگرافی ترانس واژینال روش دقیق تری برای ارزیابی طول سرویکس محسوب می شود و پزشک بر اساس سابقه فرد و شرایط بارداری، زمان مناسب بررسی را تعیین می کند.
در صورت مشاهده کوتاهی دهانه رحم، پیگیری منظم اهمیت زیادی دارد تا تغییرات طول سرویکس یا علائم مرتبط با زایمان زودرس به موقع شناسایی شود.
مراقبت های معمول دوران بارداری، کنترل بیماری های زمینه ای و مراجعه به پزشک در صورت مشاهده علائمی مانند فشار لگنی، افزایش یا تغییر ترشحات واژن، لکه بینی، خونریزی، دردهای منظم شکمی یا خروج مایع از واژن اهمیت دارد.
مصرف خودسرانه دارو یا مکمل و انجام فعالیت های درمانی بدون نظر پزشک توصیه نمی شود.
در برخی زنان که خطر کوتاهی دهانه رحم یا زایمان زودرس بالاتر است، پزشک ممکن است بر اساس شرایط فرد، روش هایی مانند پروژسترون واژینال یا سرکلاژ را برای کاهش خطر زایمان زودرس در نظر بگیرد.
انتخاب این روش ها باید بر اساس سن بارداری، طول سرویکس و سابقه پزشکی انجام شود.
