کوتاهی طول دهانه رحم یا سرویکس

دهانه رحم یا سرویکس (Cervix) بخش پایینی رحم است که رحم را به واژن متصل می کند.

در دوران بارداری، دهانه رحم معمولا بسته و نسبت به تغییرات زایمان مقاوم است تا از خروج زودهنگام جنین جلوگیری شود.

با نزدیک شدن به زمان زایمان، دهانه رحم به تدریج نرم، کوتاه و باز می شود و در روند زایمان به اندازه لازم باز می شود تا امکان تولد نوزاد فراهم شود.

کوتاهی دهانه رحم به شرایطی گفته می شود که طول سرویکس در دوران بارداری کمتر از حد مورد انتظار باشد.

این وضعیت می تواند احتمال زایمان زودرس را افزایش دهد و به همین دلیل، در برخی زنان نیاز به بررسی و پیگیری دقیق تر دارد.

نارسایی دهانه رحم وضعیتی است که در آن سرویکس ممکن است بدون انقباضات منظم و درد قابل توجه، زودتر از زمان طبیعی نرم یا باز شود.

این مشکل می تواند خطر از دست رفتن بارداری در اواخر سه ماهه دوم یا زایمان زودرس را افزایش دهد.

اندازه گیری طول دهانه رحم معمولا با سونوگرافی ترانس واژینال انجام می شود و در زنان دارای عوامل خطر، پزشک ممکن است در طول بارداری پایش منظم را توصیه کند.

بسته به شرایط فرد، سابقه بارداری و یافته های معاینه، روش هایی مانند پروژسترون واژینال یا سرکلاژ ممکن است برای کاهش خطر زایمان زودرس در نظر گرفته شوند.

علائمی مانند احساس فشار لگنی، کمردرد یا تغییر غیرعادی ترشحات واژن همیشه اختصاصی نیستند، اما در صورت بروز آنها باید با پزشک مشورت شود.

تشخیص و درمان نارسایی دهانه رحم باید تحت نظر متخصص زنان انجام شود و خوددرمانی توصیه نمی شود.

کوتاهی در طول دهانه رحم به این معنی است که دهانه رحم یا گردن آن از حد معمول کوتاه تر باشد این مشکل اهمیت بسیار زیادی دارد زیرا می تواند زایمان زودرس را ایجاد کند.

علت کوتاه شدن طول سرویکس

عوامل متعددی در به وجود آمدن کوتاهی دهانه رحم اثر می‌گذارد.

تفاوت های بیولوژیکی در بدن افراد باعث می‌شود که این عوامل تشدید شود کشیده شدن بیش از حد اندازه رحم، عفونت، التهابات رحمی، عوارض ناشی از خونریزی در زمان بارداری و نارسایی ‌های دهانه رحم همگی نشان‌دهنده زایمان‌های زودرس می باشد.

در صورت مشاهده نشانه ها و علائم زنان بارداری که موجب زایمان های زودرس میشود انقباضات مکرر و منظم کم خونی و لکه بینی فشار به لگن توسط پزشک و ماما مورد معالجه قرار می‌گیرند.

پزشک  و ماما واژن شما را معاینه می‌کند و تشخیص می‌دهد که باز شدن دهانه رحم آغاز شده است یا خیر همچنین ممکن است برای اندازه گیری طول دهانه رحم سونوگرافی را انجام دهد.

اگر باردار هستید و در ارتباط با طول دهانه رحم خود دچار نگرانی هستید با پزشک و ماما خود مشورت کنید و به راحتی می‌تواند راهنمایی‌ های لازم را به شما ارائه نماید و برای گذراندن مسیر بارداری با سلامت بیش تر شما را یاری نمایید.

علائم نارسایی دهانه رحم چیست؟

نارسایی دهانه رحم ممکن است در مراحل ابتدایی بارداری بدون علامت مشخصی باشد و گاهی مادر تا زمان ایجاد تغییر در طول یا باز شدن دهانه رحم، متوجه مشکل نشود.

به همین دلیل، علائم نارسایی دهانه رحم همیشه واضح نیستند و تشخیص آن تنها بر اساس علائم امکان پذیر نیست.

این وضعیت بیشتر در سه ماهه دوم بارداری مورد توجه قرار می گیرد و در زنان دارای سابقه سقط در سه ماهه دوم یا زایمان زودرس، بررسی دقیق تر اهمیت بیشتری دارد.

برخی از علائمی که ممکن است همراه با کوتاه شدن یا باز شدن زودهنگام دهانه رحم دیده شوند عبارتند از:

• احساس فشار، سنگینی یا کشیدگی در ناحیه لگن
• درد مبهم یا گرفتگی در قسمت پایین شکم
• کمردرد جدید یا مداوم
• افزایش قابل توجه یا تغییر غیرعادی ترشحات واژن
• ترشحات آبکی، مخاطی یا گاهی آغشته به خون
• لکه بینی یا خونریزی واژینال
• احساس فشار یا پرشدگی در واژن
• علائم باز شدن دهانه رحم در بارداری

باز شدن دهانه رحم پیش از موعد ممکن است بدون درد شدید یا انقباضات واضح اتفاق بیفتد.

به همین دلیل، صرفا نداشتن درد به معنای طبیعی بودن وضعیت دهانه رحم نیست.

احساس فشار لگنی، تغییر ترشحات یا لکه بینی می تواند از علائمی باشد که نیاز به ارزیابی پزشکی دارد، به ویژه اگر به صورت جدید ایجاد شده یا شدت آن افزایش پیدا کند.

همچنین بروز انقباضات منظم، دردهای شبیه قاعدگی، خروج مایع از واژن یا خونریزی در دوران بارداری می تواند با زایمان زودرس یا سایر عوارض بارداری مرتبط باشد و باید به سرعت بررسی شود.

این علائم لزوما به معنای نارسایی دهانه رحم نیستند و تشخیص علت آنها به معاینه و بررسی پزشکی نیاز دارد.

برای ارزیابی وضعیت سرویکس، پزشک ممکن است اندازه گیری طول دهانه رحم را با سونوگرافی ترانس واژینال انجام دهد.

در صورت وجود کوتاهی دهانه رحم یا باز شدن زودهنگام آن، با توجه به سن بارداری و شرایط مادر و جنین، روش هایی مانند پروژسترون واژینال یا سرکلاژ ممکن است مطرح شوند.

بنابراین در صورت مشاهده هرگونه علامت غیرعادی، به ویژه در زنان دارای سابقه زایمان زودرس یا سقط دیررس، مراجعه به متخصص زنان و پیگیری منظم اهمیت دارد.

درمان کوتاهی دهانه رحم

بعد از تشخیص کوتاهی دهانه رحم بیمار باید به طور بی پرده به عواقب آن پی ببرد و به مشکلات هنگام زایمان زودرس آگاه باشد.

کوتاهی های دهانه رحم یک عاملی است که موجب به خطر زایمان زودرس میشود سابقه زایمان روز زودرس و عفونت های رحمی سیگار کشیدن از عوامل مسبب به زایمان زودرس به حساب می‌آید.

با توجه به شرایط هر فرد پزشک ممکن است مداخله پزشکی را با توجه به عوارضی که برای مادر باردار دارد به او بگوید.

شیاف پروژسترون و امپول کلاژنی، استراحت مطلق، سرکلاژ و پساری باعث میشود احتمال زایمان زودرس کم تر شود.

هنوز بسیاری از پزشکان می‌خواهند که راه را برای مشکلات بارداری کوتاهی دهانه رحم آن ها ارائه دهند و یکی از این راه ها استراحت مطلق می باشد مزایای این روش هنوز مشخص نیست.

اگر مادر باردار در معرض زایمان ‌های زودرس قرار گرفته باشد ماما یا پزشک در ارتباط با راه ‌های درمانی ممکن است توضیحاتی به مادر بدهد.

در رابطه با مزایای تلاش برای جلوگیری و به تعویق انداختن زایمان زودرس صحبت‌هایی را با بیمار مطرح کند.

اگر مادر باردار در مرحله زایمان زودرس قرار نداشته باشد علائم خاصی مثل باز شدن بدون درد دهانه رحم در سه ماهه دوم بارداری وجود دارد و ممکن است پزشک دوختن دهانه رحم یا سرکلاژ را به او توصیه کند در این روش درمانی رحم باید بخیه شود که دیگر باز نگردد.

در تحقیقات انجام شده روش ‌های درمانی دیگری مثل دارو های هورمون پروژسترون و یا قرار دادن دستگاه سیلیکونی روی دهانه رحم می تواند خطر زایمان زودرس را در افرادی که به کوتاهی دهانه رحم مبتلا هستند کاهش دهند.

شیاف پروژسترون

پروژسترون هورمونی است که به بدن کمک می‌کند برای بارداری آماده شود.

در صورت وجود نارسایی سرویکس در هفته 24 بارداری برای جلوگیری از زایمان زودرس ممکن است پزشک پیشنهاد کند هرروز شیاف پروژسترون را تا 37 هفتگی در واژن قرار دهید.

عمل سرکلاژ

دوختن دهانه رحم یک عمل است که جهت جلوگیری از سقط جنین و حفظ جنین در درون رحم در زمان تشخیص نارسایی‌ های در دهانه رحمی در زنان باردار در دوران بارداری اتفاق می افتد.

تشخیص نارسایی و ضعف دهانه رحم با وجود سابقه سقط جنین در سه ماهه دوم بارداری امکان پذیر است به صورتی که دهانه رحم فرد باردار بدون اینکه احساس هیچ گونه انقباضات رحمی و درد کند و ممکن است باز شود و موجب سقط جنین گردد سقط جنین در سه ماهه دوم بارداری تکرارشود، اتفاق می‌افتد.

معمولا سن بارداری در اولین سن جنین بیش تر از بارداری‌های بعدی می باشد که در بارداری‌های بعدی دهانه رحم ضعیف تر می گردد.

تشخیص نارسایی های دهانه رحم از طریق معاینات دهانه رحم به وسیله ابزارهای خاص از پیش از بارداری صورت پذیر است.

اگر باز بودن و ضعیف بودن دهانه رحم تشخیص داده شود دوختن دهانه رحم یا همان سرکلاژ در سه ماه اول بارداری امکان پذیر است.

اندازه گیری طول دهانه رحم در بارداری به طور منظم و هر دو هفته یکبار می باشد و در صورت کوتاه شدن پشت سر هم در اندازه گیری های نارسایی دهانه رحم تشخیص داده میشود.

کسانی که رحم های دو شاخه دارند کاندیدای سرکلاژ می باشدعمل سرکلاژ از هفته چهاردهم تا بیست و دوم بارداری اتفاق می افتد.

سرکلاژ پس از بی حسی های موضعی یا بیهوشی های کامل از طریق بخیه کردن زیر مخاط گردن رحم  انجام می گیرد که باعث تقویت گردن رحم و بسته ماندن آن در طول دوره بارداری می باشد.

انجام عمل سرکلاژ بعد از ۲۲ هفتگی در بارداری با احتمال عفونت و پارگی کیسه آب جنین همراه می باشد و معمولا توصیه نمی گردد ممکن است بعد از آن ترشحات خونی رنگ روشنی تا چند روز دیده شود و پس از این و به صورت ترشحات خونی غلیظ در بیاید.

تا هفته های انتهایی بارداری ادامه خواهد داشت کسی که باردار است دو روز در بیمارستان بستری می‌شود و پس از آن سه تا پنج روز باید استراحت کند

نکات لازم قبل از عمل سرکلاژ

قبل از عمل سرکلاژ باید بررسی‌های لازم از جهت سلامتی جنین انجام گردد:

•  درمان عفونت های واژینال
•  انجام تست
•  نبودن انقباضات رحمی
•  بررسی کیسه آب یا همان مایع آمنیوتیک جنین
• نداشتن نزدیکی یک هفته پیش از عمل

نکات لازم بعد از عمل سرکلاژ

ادامه استراحت مطلق تا یک هفته بعد از عمل سرکلاژ و استراحت مطلق و منظم در ادامه بارداری خودداری از نزدیکی با همسر تا یک هفته پس از سرکلاژ ادامه بارداری توجه به علائم هشداردهنده مانند عفونت پارگی کیسه آب شروع زایمان انقباضات رحمی و برنداشتن بخیه ها احتمال پارگی رحم وجود دارد.

علائم هشدار دهنده بعد از سرکلاژ

بعد از این که دهانه رحم دوخته شده و سر کلاژ انجام گرفت  با مشاهده نشانه ها حتما به پزشک مراجعه شود.

برای انقباضات شکمی خونریزی های واژینال کمر درد و درد در زیر شکم پاره شدن کیسه آب جنین استفراغ و تهوع ترشحات واژینال تب بالای ۳۸ درجه و لرز.

خطرات سرکلاژ

سرکلاژ همان دوختن دهانه رحم است.

رحم همانند عمل جراحی دیگر می تواند خطراتی را داشته باشد خطراتی مثل خونریزی و عفونت رحم از بین رفتن رفتن مایع آمنیوتیک و احتمال پاره شدن کیسه آب در طول جراحی و همین طور سقط‌های جنین و احتمال آسیب به جنین در آن مشاهده می‌شود.

اما مواردی هم وجود دارد که مادر باردار با درد به پزشک مراجعه می‌کند و در سه ماهه دوم بارداری قرار دارد و زمانی آن از سرکلاژ گذشته است.

در این مواقع مادر باردار را بستری می نمایند و دارو هایی را برای او تجویز می‌کند و زیر نظر پزشک در بیمارستان بستری می‌شود و به دنبال آن به جهت جلوگیری از زایمان زودرس یکسری وسیله های مورد استفاده در بدن آن به کار می‌برند.

به آن پساری می گویندبه طور کلی در درمان زنان نقش بسیار مهمی را ایفا می نماید و به دلایل مختلفی مورد استفاده قرار می‌گیرد به طور مثال خانم های مسن که بی اختیاری ادرار یا حتی از افتادگی رحم رنج می‌برند که در آن ها از عمل پساری استفاده می‌کنند.

پساری

رحم زنان بافتی عضلانی دارد که توسط همان عضلات در جای خود نگه داشته می‌شود، زمانی که عضلات کف لگن و رحم ضعیف شوند دیگر قادر به نگهداری رحم نخواهند بود لذا ممکن است رحم از جای خود لیز خورده و وارد واژن شود.

در این حالت فرد دچار مشکلاتی مانند افتادگی رحم، بیرون زدگی مثانه، بی‌اختیاری ادرار و نارسایی دهانه رحم برای مادران باردار می‌شود.

پساری وسیله ای با قابلیت جابجایی است که برای درمان نارسایی سرویکس، درمان بی اختیاری ادرار، درمان افتادگی رحم و واژن مورد استفاده قرار می‎‌گیرد.

پساری ها انواع مختلفی دارند، برخی از آنها می‌توانند توسط فرد تعویض شوند اما برای دفعه اول توسط پزشک جای گذاری می‌شوند.

برخی از  انواع پساری شامل:

• حلقوی
• گهرنگ
• مارلند
• گلهورن
• مکعبی
• دونات

پساری مناسب باید توسط پزشک انتخاب و جایگذاری شود زیرا در صورت کوچک بودن از بدن بیمار خارج شده و در صورت بزرگ بودن به بدن بیمار فشار زیادی وارد می‌کند.

مراحل گذاشتن و برداشتن پساری:

ابتدا دست هارا ضدعفونی کرده سپس اطراف پساری را آغشته به روان کننده می‌کنید، پساری را خم کرده و داخل واژن می‌گذارید.

برای برداشتن پساری نیز دست‌هارا شسته و سپس لبه پساری را در واژن لمس می‌کنید آن را 30 درجه به پایین خم کرده و از واژن خارج می‌کنید.

پساری در بارداری:

در برخی موارد به علت وجود نارسایی سرویکس پزشکان پساری را در بارداری تجویز می‌کنند.

پساری روشی کم تهاجم و بی‌خطر برای درمان نارسایی سرویکس است.

عوارض کوتاهی دهانه رحم یا سرویکس چیست؟

کوتاهی دهانه رحم در بارداری می تواند احتمال بروز برخی عوارض مرتبط با زایمان زودرس را افزایش دهد، به ویژه اگر طول دهانه رحم در هفته های میانی بارداری به میزان قابل توجهی کاهش پیدا کند.

دهانه رحم در حالت طبیعی باید تا زمان مناسب بارداری بسته و مقاوم باقی بماند، اما در صورت کوتاه شدن یا ضعیف شدن آن، ممکن است توانایی حفظ بارداری تا پایان دوره کاهش پیدا کند.

یکی از مهم ترین عوارض کوتاهی دهانه رحم، افزایش خطر زایمان زودرس است.

در برخی زنان، کوتاه شدن سرویکس می تواند با باز شدن تدریجی دهانه رحم همراه شود و در نتیجه احتمال تولد نوزاد پیش از هفته 37 بارداری افزایش یابد.

هرچه کوتاهی دهانه رحم زودتر تشخیص داده شود و شدت آن بیشتر باشد، معمولا نیاز به بررسی و پیگیری دقیق تر وجود دارد.

در موارد شدید، کوتاهی دهانه رحم ممکن است با نارسایی دهانه رحم ارتباط داشته باشد.

در این شرایط، دهانه رحم ممکن است بدون وجود انقباض های منظم رحم، به تدریج باز شود و خطر سقط دیررس یا زایمان زودرس را افزایش دهد.

همچنین در صورت باز شدن دهانه رحم، احتمال بیرون زدگی پرده های جنینی و برخی عوارض بارداری بیشتر می شود.

البته کوتاهی دهانه رحم به معنای بروز قطعی این عوارض نیست.

اندازه گیری طول سرویکس با سونوگرافی ترانس واژینال و پیگیری منظم توسط متخصص زنان می تواند به شناسایی موارد پرخطر و انتخاب روش مناسب برای کاهش خطر کمک کند.

پیشگیری از کوتاه شدن دهانه رحم

پیشگیری کامل از کوتاه شدن دهانه رحم همیشه امکان پذیر نیست، زیرا این مشکل می تواند به عواملی مانند سابقه زایمان زودرس، جراحی یا آسیب قبلی دهانه رحم، تغییرات ساختاری سرویکس و برخی شرایط بارداری مرتبط باشد.

با این حال، شناسایی زودهنگام عوامل خطر و پیگیری منظم بارداری می تواند به کاهش احتمال عوارض ناشی از کوتاهی دهانه رحم کمک کند.

یکی از مهم ترین اقدامات، اندازه گیری طول دهانه رحم در زنان پرخطر است.

سونوگرافی ترانس واژینال روش دقیق تری برای ارزیابی طول سرویکس محسوب می شود و پزشک بر اساس سابقه فرد و شرایط بارداری، زمان مناسب بررسی را تعیین می کند.

در صورت مشاهده کوتاهی دهانه رحم، پیگیری منظم اهمیت زیادی دارد تا تغییرات طول سرویکس یا علائم مرتبط با زایمان زودرس به موقع شناسایی شود.

همچنین مراقبت های معمول دوران بارداری، کنترل بیماری های زمینه ای و مراجعه به پزشک در صورت مشاهده علائمی مانند فشار لگنی، افزایش یا تغییر ترشحات واژن، لکه بینی، خونریزی، دردهای منظم شکمی یا خروج مایع از واژن اهمیت دارد.

مصرف خودسرانه دارو یا مکمل و انجام فعالیت های درمانی بدون نظر پزشک توصیه نمی شود.

در برخی زنان که خطر کوتاهی دهانه رحم یا زایمان زودرس بالاتر است، پزشک ممکن است بر اساس شرایط فرد، روش هایی مانند پروژسترون واژینال یا سرکلاژ را برای کاهش خطر زایمان زودرس در نظر بگیرد.

انتخاب این روش ها باید بر اساس سن بارداری، طول سرویکس و سابقه پزشکی انجام شود.